ከ COVID-19 በፊት በታሪክ ውስጥ 10 ገዳይ ተላላፊ በሽታዎች /ወረርሽኝ/

1 Infamous "Black Death" / ኢንፋሞሳ “ጥቁር ሞት”/

* ወረርሽኙ እጅግ በጣም ብዙ ሰዎችን ገድሏል - በዓለም ዙሪያ በአስር ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎችን ሕይወት ቀጥፏል። በታሪክ ውስጥ ፣ በተለያዩ ጊዜያት እንደ አቴንስ ፣ አንቶኒኑስ ፣ ቆጵሮስ እና ጀስቲንየስ ባሉ የተለያዩ ስሞች የሚታወቁ ወረርሽኞች ተፈጥረዋል።

በአውሮፓ ውስጥ አንድ ሦስተኛ ገደማ የሚሆነው በ 14 ኛው ክፍለ ዘመን በቡቦኒክ ወረርሽኝ ተጠራርጎ ነበር ፣ በተጨማሪም ጥቁር ሞት በመባልም ይታወቃል ምክንያቱም በቆዳ ላይ ጥቁር ነጠብጣቦችን በመፍጠር በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ከተመዘገቡት እጅግ ገዳይ አንዱ ሆኗል።

ከ 1347 እስከ 1351 ባለው ጊዜ በመላው አውሮፓ ታላቅ ጥፋት ያስከተለው ጥቁር ሞት ከ 75 ሚሊዮን እስከ 100 ሚሊዮን ሰዎችን እንደገደለ ይገመታል። ወረርሽኙ በደቡብ ምዕራብ እስያ ተጀምሮ በ 1340 ዎቹ መገባደጃ ላይ አውሮፓ ደርሷል።

ከሦስት መቶ ዓመታት በኋላ ፣ በ 1647 እና በ 1652 መካከል ፣ ቡቦኒክ ወረርሽኝ ወደ ስፔን ዞሯል። በዚያን ጊዜ የአንዳሉሲያ ከተማ ሕዝብ ሩብ ገደማ በሆነው በታላቁ መቅሰፍት 76,000 ሰዎች ሞተዋል።

ከ 1665 እስከ 1666 የዘለቀው የለንደን ታላቁ መቅሰፍት ፣ ሌላ የጥቁር ሞት መነሳሳት ፣ የከተማውን ህዝብ 20% ገደለ ፣ ይህም 68,596 ያህል ሰዎችን ነበር።

ወረርሽኙ የተከሰተው በአይጦች ቁንጫዎች በተሰራጨ በባክቴሪያ በዬርሲኒያ ፔስቲስ ነው። አሁንም በዓመት ከ 100 እስከ 200 ሰዎች ይገድላል። ምልክቶቹ የተለያዩ ናቸው ፣ በብብት ስር ከሚፈነዳው እብጠት እስከ ጉንጭ ውስጥ እስከ ፖም ድረስ ትልቅ እስኪሆን ድረስ ፣ መግል እየፈሰሰ እና ሲከፈት መድማት። ተጎጂዎች እንዲሁ የሳንባ ኢንፌክሽኖች ፣ ትኩሳት እና ትውከት ሊያጋጥማቸው እና በሰውነት ላይ የተበተኑ ጥቁር ነጠብጣቦችን ሊታዩ ይችላሉ።

2 VHFs /ቪኤችኤፍዎች/

* በኢቦላ ወይም በዴንጊ ቫይረሶች ከሚያስከትለው በሽታ ጋር ተመሳሳይ ፣ ቫይረሱ ሄመሬጂክ ትኩሳት (ቪኤችኤፍ) ተላላፊ ይባላል፣ መጥፎ እና በአብዛኛው ገዳይ ነው። ቪኤችኤፍ ወረርሽኝ በ 1545 እና በ 1548 መካከል በሜክሲኮ ውስጥ የደረሰ ሲሆን በግምት ከ 5 ሚሊዮን እስከ 15 ሚሊዮን የሚሆነውን የአገሬው ተወላጅ ገድሏል ፣ ይህም በአገሪቱ ታሪክ ውስጥ እጅግ የከፋ ወረርሽኝ ሆኗል። በከፍተኛ ትኩሳት እና ደም መፍሰስ ተለይቶ የሚታወቀው ሚስጥራዊው በሽታ በአገሬው አዝቴኮች ወይም በታላቁ ቸነፈር “ኮኮሊዝሊ” በመባል ይታወቃል።

ኮኮሊዝሊ የሽንት ጥላዎችን አረንጓዴ እና ጥቁር ያደርጋል፣ የሰውነትን አይኖች እና ቆዳ ወደ ጨዋማ ቢጫ ቀለም ይለውጣል እና ልሳኖችን ደረቅ እና ጥቁር ያደርጋቸዋል። በበሽታው የተያዘው ግለሰብ ብዙም ሳይቆይ ተንኮለኛ ሆኖ የሚጥል በሽታ ይታይበታል። ከጆሮው በስተጀርባ ከባድ እና የሚያሠቃዩ እብጠቶች የደረት እና የሆድ ህመም ፣ ኃይለኛ መንቀጥቀጥ እና ተቅማጥ ይይዛሉ።

3 Cholera epidemic /የኮሌራ ወረርሽኝ /

* በ 1817-1824 በእስያ እና በአውሮፓ የተጀመረው የኮሌራ ወረርሽኝ ከ 1899 እስከ 1923 ባለው ጊዜ ውስጥ በግምት 1,500 ሰዎችን ገድሏል። ትልቁ የኮሌራ ወረርሽኝ በጃፓን በ 1817 ፣ በሞስኮ በ 1826 እና በርሊን ፣ ፓሪስ እና ለንደን በ 1831 ነበር ። በ1912-1913 ባልካን ጦርነት ወቅት በኦቶማን ግዛት ውስጥ ወረርሽኝ እንዲሁ ብዙ ሰዎችን አስከትሏል።

ከቫይብሮ ኮሌራ ባክቴሪያ የተገኘ በሽታ እንደ የአንጀት ኢንፌክሽን ይጀምራል። በኮሌራ የሚተላለፈው ምግብ በመብላት ወይም በፍሳሽ ቆሻሻ ውስጥ በሰገራ የተበከለ የመጠጥ ውሃ ነው። ወረርሽኞች በፍጥነት የንፅህና አጠባበቅ ሥርዓቶች ወደሚስተጓጉሉበት ቀውስ ሊዳብሩ ይችላሉ። ከባድ ተቅማጥ ፣ ድርቀት ያስከትላል እና ካልታከመ በሰዓታት ውስጥ ሊገድል ይችላል።

ኮሌራ ዛሬም ብዙ ሰዎችን ይጎዳል ፣ የዓለም ጤና ድርጅት በየዓመቱ ከ 1.3 ሚሊዮን እስከ 4 ሚሊዮን የሚሆኑ ጉዳዮችን ሪፖርት ያደርጋል።

4 Smallpox /ፈንጣጣ/

* ፈንጣጣ ፊንጢጣ ፣ ከባድ እና ተላላፊ በሽታ ነው ፣ በሁሉም ዕድሜዎች እና ጾታዎች ውስጥ የሚታየው ፣ ፊቱ ላይ እና በመላው አካል ላይ እንደ ትልቅ ፈሳሽ የተሞሉ እጢዎች ብቅ ብሏል። በታሪክ ውስጥ በጣም የተለመደው የሞት ምክንያት ነበር ፣ በበሽታው ከተያዙት 30% የሚሆኑት ነበሩ።

ሁለት ዓይነት ፈንጣጣዎች ነበሩ - ቫሪዮላ ዋና እና ቫሪላ አናሳ። በሰዎች መካከል ወይም በተበከሉ ነገሮች አማካይነት የተላለፈው በሽታ በልጆች ላይ በብዛት ታይቷል።

የመጨረሻው የተፈጥሮ ፈንጣጣ በሽታ በጥቅምት ወር 1977 የተገኘ ሲሆን የዓለም ጤና ድርጅት የዓለም አቀፉን ማጥፋት በ 1980 ይፋ አድርጓል።

5 Typhus outbreaks /የታይፎስ ወረርሽኝ/

* በታሪክ ውስጥ የተለያዩ የታይፎስ ወረርሽኞች ነበሩ ፣ ግን ምናልባት በጣም ታዋቂ ከሆኑት ወረርሽኞች አንዱ በ 1848 ተላላፊ በሽታ ከታላቁ የአየርላንድ ረሃብ ለማምለጥ ወደ ካናዳ የተሰደዱ ከ 20,000 በላይ ሰዎችን ገደሏል። ኃይለኛ ትኩሳት ፣ በእጆች ፣ በጀርባ እና በደረት ላይ ቀይ ነጠብጣቦች ፣ ድብርት ፣ የበሰበሰ ሥጋ ሽቱ የታጀበ የወንድነት ቁስለት ምልክቶቹ ነበሩ።

ብዙም ሳይቆይ ፣ በአንደኛው የዓለም ጦርነት ወቅት በሽታው በምሥራቃዊ ግንባር ወታደሮች መካከል ተስፋፍቶ ነበር ፣ በዩጎዝላቪያ ብቻ በግምት 150,000 ሰዎች ሞተዋል። በሩሲያ የእርስ በእርስ ጦርነት ወቅት ሦስት ሚሊዮን ሰዎች በታይፎስ እንደሞቱ ይታሰባል ፣ እ.ኤ.አ. በ 1922 ከ 25 ሚሊዮን እስከ 30 ሚሊዮን የሚሆኑት ጉዳዮች በሶቪዬት ግዛት ውስጥ እንደ ወረርሽኙ ከፍተኛ ደረጃ ደርሰዋል።

6 Spanish flu /የስፔን ጉንፋን/

* የ 1918 የስፔን ጉንፋን ወረርሽኝ ፣ በታሪክ ውስጥ እጅግ የከፋው ፣ በዓለም ዙሪያ በግምት 500 ሚሊዮን ሰዎችን-ከፕላኔቷ ሕዝብ አንድ ሦስተኛ ገደማ በበሽታው የተያዘ ሲሆን 675,000 አሜሪካውያንን ጨምሮ ከ 20 ሚሊዮን እስከ 50 ሚሊዮን የሚሆኑ ተጎጂዎችን ገድሏል።

7 HIV-AIDS epidemic /የኤች አይ ቪ ኤድስ ወረርሽኝ/

* እ.ኤ.አ. በ 1981 ለመጀመሪያ ጊዜ ከታወጀ ጀምሮ እስከ 65 ሚሊዮን ሰዎች በኤች አይ ቪ ተይዘዋል እና ኤድስ ከ 25 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ገድሏል።

8 swine flu /የአሳማ ጉንፋን/

* ኤች 1 ኤን 1 ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው በካሊፎርኒያ ውስጥ በ 10 ዓመቷ ልጃገረድ ውስጥ ነበር። የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) በሰኔ ወር 2009 ዓም ዓለም አቀፍ ወረርሽኝ መሆኑ ታወጀ በመጨረሻም ነሐሴ 2010 ላይ አበቃ።

የበሽታ ቁጥጥር እና መከላከያ ማዕከላት (ሲ.ዲ.ሲ) በአሜሪካ የአሳማ ጉንፋን ወደ 61 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎችን እንደበከለ እና 12,469 ሰዎችን እንደሞተ ገምቷል።

የ 1918 የኢንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ H1N1 ቫይረስ ተከሰተ። የስፔን ጉንፋን በመባል የሚታወቀው ስፓኒሽ ፍሉ ከአሳማ ጉንፋን ቫይረስ ወይም ከአእዋፍ (የወፍ) የጉንፋን ቫይረስ እንደተገኘ ያሳያሉ። ወረርሽኙ በዓለም ዙሪያ በግምት 50 ሚሊዮን ሰዎችን ገድሏል እናም በጤናማ ጎልማሶች መካከል ከፍተኛ የሞት መጠን በመኖሩ የታወቀ ነበር።

9 Ebola outbreak /የኢቦላ ወረርሽኝ/

* ማርች 29 ቀን 2016 የዓለም ጤና ድርጅት በምዕራብ አፍሪካ የኢቦላ ሁኔታ ላይ የፊዚካል ደረጃን አነሳ። ይህ ወረርሽኝ በዓለም ፣ በተለይም በምዕራብ አፍሪካ ላይ ያሳደረው ተጽዕኖ ከፍተኛ ነው። በጊኒ ፣ ላይቤሪያ እና ሴራሊዮን በድምሩ 28,616 የ EVD ጉዳዮች እና 11,310 ሰዎች መሞታቸው ሪፖርት ተደርጓል። ወረርሽኙ ከነዚህ ሶስት ሀገሮች ውጭ በተስፋፋበት ጊዜ የተከሰቱ ተጨማሪ 36 ጉዳዮች እና 15 ሰዎች ሞተዋል።

10 COVID-19 /ኮቪድ -19/

* አስካሁን ባለው መረጃ 205 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በቫይረሱ ተጠቅተዋል ከነዚህም ውስጥ 4.33 ሚሊዮን የሚሆኑት ለሞት ተዳርገዋል።

በሀገራችን ደግሞ 287ሺ የሚሆኑ ሰዎች በቫይረሱ ተጠቅተዋል ከነዚህም ውስጥ 4,452ሺ የሚሆኑት ለሞት ተዳርገዋል።